Dlaczego Twoja skóra nadal reaguje czerwonymi grudkami wokół nosa i swędzeniem brzegów powiek, mimo że stosujesz dobre serum, krem z SPF i regularnie ją oczyszczasz? Przyczyną nie zawsze są kosmetyki. Czasem za takimi objawami odpowiada nużeniec – mikroskopijny roztocz, który bytuje w mieszkach włosowych większości dorosłych i zazwyczaj nie powoduje żadnych dolegliwości.
Sama jego obecność nie oznacza, że zaniedbujesz higienę. Problem może pojawić się wtedy, gdy nużeńców jest zbyt dużo i dochodzi do stanu zapalnego skóry. Objawy mogą przypominać trądzik różowaty lub inne problemy dermatologiczne, dlatego łatwo pomylić przyczynę dolegliwości. W dalszej części artykułu dowiesz się, jak rozpoznać możliwe objawy nużycy, czym różni się ona od innych schorzeń, jak potwierdza się diagnozę i jak pielęgnować skórę, by ograniczyć ryzyko nawrotów.
Czym jest nużeniec i dlaczego u jednych daje objawy, a u innych nie?
Nużeniec to roztocz z rodzaju Demodex, obligatoryjny pasożyt człowieka, który żyje w jednostkach włosowo-łojowych i u większości osób nie wywołuje żadnych objawów¹. U ludzi występują dwa gatunki: Demodex folliculorum, zasiedlający mieszki włosowe rzęs, brwi i twarzy, oraz mniejszy Demodex brevis, który chowa się głębiej, w gruczołach łojowych¹.
Nosicielstwo rośnie z wiekiem. W jednym z polskich opracowań nużeńce stwierdzano u 13 procent dzieci w wieku 3-15 lat i nawet u 95 procent osób po 71. roku życia². Objawy pojawiają się, gdy równowaga między roztoczem, mikrośrodowiskiem skóry i odpornością zostaje zaburzona: przy dużej gęstości pasożytów, tłustej cerze, osłabionej odporności lub długim stosowaniu kremów ze sterydem¹². Dlatego dwie osoby z podobną liczbą roztoczy mogą mieć zupełnie inną skórę.
Jak odróżnić nużycę od trądziku różowatego i zwykłych wyprysków?
Nużyca często wiąże się ze swędzeniem, zmianami na brzegach powiek i drobnymi, łuszczącymi się grudkami. Trądzik różowaty częściej objawia się utrzymującym się rumieniem i rozszerzonymi naczynkami. Nie zawsze da się jednak łatwo odróżnić te problemy. Nużeniec bywa obecny również u osób z grudkowo-krostkową postacią trądziku różowatego, a jego rola w rozwoju zmian skórnych nadal jest przedmiotem dyskusji².
Na nużycę mogą wskazywać swędzenie i pieczenie powiek, szczególnie rano, a także łupieżopodobne osłonki u nasady rzęs, ich wypadanie oraz szorstka skóra policzków i nosa, przypominająca w dotyku drobny piasek. Charakterystyczne mogą być również zmiany, które nie ustępują mimo stosowania kosmetyków przeznaczonych do cery trądzikowej¹.
Zwróć uwagę także na różnicę między nużycą a zwykłym trądzikiem. W tym drugim często występują zaskórniki, natomiast ich brak przy jednoczesnym pojawieniu się czerwonych grudek może sugerować inną przyczynę. Jeśli po trzydziestce nagle pojawiają się u Ciebie zmiany przypominające trądzik, zwłaszcza jeśli towarzyszą im dolegliwości ze strony powiek, warto skonsultować się z dermatologiem. Na podstawie samych objawów nie można jednak potwierdzić nużycy – potrzebna może być odpowiednia diagnostyka.
Jak potwierdza się nużycę skóry twarzy?
Rozpoznanie opiera się na trzech elementach: obrazie klinicznym, potwierdzeniu nadmiernej liczby roztoczy w badaniu oraz poprawie po leczeniu skierowanym przeciw nużeńcowi². Samo wykrycie roztocza nie wystarczy, bo ma je prawie każdy dorosły.
Najczęściej wykonuje się standaryzowaną biopsję powierzchniową skóry: na mały fragment policzka nakłada się kroplę kleju cyjanoakrylowego, przykłada szkiełko, a po zdjęciu ogląda pod mikroskopem zawartość ujść mieszków. Za istotną uznaje się gęstość powyżej 5 osobników na centymetr kwadratowy². Przy objawach ze strony powiek okulista ogląda pod mikroskopem wyrwane rzęsy. Domowe „testy” oparte na opisie objawów nie zastępują badania.
Co stosować na skórę i powieki przy nużycy?
Podstawą są środki przeciwroztoczowe dobrane przez dermatologa oraz codzienna higiena brzegów powiek. Dostępne bez recepty środki na nużeńca opierają się głównie na olejku z drzewa herbacianego lub jego składniku, 4-terpineolu, w postaci chusteczek, pianek i żeli do powiek. Przegląd Cochrane z 2020 roku wskazuje, że olejek herbaciany zmniejszał liczbę roztoczy na rzęsach po 4-6 tygodniach stosowania, ale pewność tych dowodów oceniono jako bardzo niską, a najczęstszym działaniem niepożądanym było przemijające podrażnienie oka³.
Na skórę twarzy dermatolog może zalecić maść lub krem z iwermektyną, metronidazolem albo permetryną, a w cięższych przypadkach leczenie doustne². To decyzja lekarska, bo dawki i czas terapii zależą od obrazu skóry. Higiena powiek polega na codziennym, delikatnym oczyszczaniu nasady rzęs ciepłym kompresem i przeznaczonym do tego środkiem, przez kilka tygodni, nie kilka dni.
Jak pielęgnować skórę i makijaż, żeby nie karmić roztocza?
Lekko, krótko i czysto: nużeniec żywi się sebum i komórkami naskórka, więc ciężkie, tłuste kremy i wielowarstwowy makijaż tworzą mu dobre warunki. Oczyszczanie dwa razy dziennie łagodnym, niekomedogennym środkiem usuwa nadmiar łoju bez naruszania bariery. Peelingi mechaniczne i mocne kwasy w okresie zaostrzenia drażnią skórę i nasilają rumień.
Osobny temat to akcesoria. Pędzle i gąbki do makijażu myje się co najmniej raz w tygodniu, tusz do rzęs i kredki do oczu wymienia co 3 miesiące, a w trakcie leczenia nużycy najlepiej odłożyć makijaż oczu i zrezygnować z doklejanych rzęs. Poszewka zmieniana co kilka dni i osobny ręcznik do twarzy ograniczają ponowne zasiedlanie skóry. Olejki do demakijażu lepiej zastąpić delikatną pianką.
Czy przy nużycy można wykonywać zabiegi estetyczne?
Jeśli masz aktywne objawy nużycy, lepiej odłożyć zabiegi, które mogą dodatkowo podrażnić skórę. Dotyczy to między innymi mikronakłuwania, mezoterapii igłowej, intensywnych peelingów chemicznych i laserów frakcyjnych. Skóra objęta stanem zapalnym może być bardziej wrażliwa i gorzej się regenerować. Ostrożność warto zachować również przy laminacji rzęs i hennie, szczególnie jeśli występuje u Ciebie stan zapalny brzegów powiek.
Kiedy objawy ustąpią, a leczenie przyniesie poprawę, możesz wspólnie ze specjalistą zaplanować powrót do zabiegów. Najlepiej zacząć od łagodnych procedur nawilżających i kojących, dostosowanych do aktualnego stanu skóry. Poinformuj kosmetologa lub lekarza medycyny estetycznej o przebytej nużycy, aby mógł odpowiednio dobrać zabiegi i pielęgnację. Jeśli zmagasz się również z trądzikiem różowatym, plan zabiegowy warto ustalić z dermatologiem.
Jak ograniczać nawroty w domu?
Nawroty biorą się z tego, że nużeńca nie da się usunąć całkowicie, a jedynie przywrócić jego liczbę do bezobjawowego poziomu¹. Dlatego higiena powiek nie kończy się z ostatnim dniem terapii, tylko przechodzi w tryb podtrzymujący: kompres i oczyszczenie nasady rzęs kilka razy w tygodniu.
Pomaga też unikanie kremów ze sterydem bez wskazań, pranie poszewek w wysokiej temperaturze i regularna wymiana kosmetyków do oczu. Przy nawracającym swędzeniu powiek, wypadaniu rzęs lub rumieniu, który wraca po każdym odstawieniu leczenia, potrzebna jest ponowna wizyta u dermatologa lub okulisty, bo za objawami może stać także inny problem, na przykład dysfunkcja gruczołów Meiboma.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji. Rozpoznanie nużycy i dobór leczenia należą do dermatologa lub okulisty.
Źródła
- Rather PA, Hassan I. Human Demodex Mite: The Versatile Mite of Dermatological Importance. Indian Journal of Dermatology, 2014, 59(1): 60-66. https://doi.org/10.4103/0019-5154.123498
- Niedźwiedź M, Skibińska M. Demodekoza – podział, leczenie i występowanie u pacjentów z obniżonym poziomem odporności. Forum Dermatologicum, 2019, 5(4): 117-120. https://doi.org/10.5603/FD.2019.0012
- Savla K, Le JT, Pucker AD. Tea tree oil for Demodex blepharitis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020, Issue 6, CD013333. https://doi.org/10.1002/14651858.CD013333.pub2
Artykuł sponsorowany
